Oisterwijkse vennen dl 1


Niënhof en Oostbroek


Rivieren stromen uit gebergten naar zee. Het rivierwater transporteert daarbij grind, zand en klei. Als het water snel stroomt rollen stenen en grind over de rivierbedding. Als het water langzamer gaat stromen stopt het transport van deze grote en zware last, maar zand en klei wordt nog wel meegevoerd. Van de bergen naar de zee zie je dan ook de gemiddelde korrelgrootte afnemen. Een zelfde mechanisme treedt op bij overstromingen. Loodrecht op de rivier zien we in de bedding grind liggen en direct naast de normale bedding wordt een oever van zandig materiaal gevormd. Veel verder van de rivier, waar het water bijna stil komt te staan bezinken pas de fijnste deeltjes die in het water zweven, de kleideeltjes. Op de foto die langs de Lek genomen is, komt de zandige en hoger gelegen oeverwal duidelijk tot uiting.

> Lees meer

Oisterwijkse vennen dl 1

21 december 2009

Voor Grondboor & Hamer, het blad van de Nederlandse Geologische Vereniging, jaargang 63 nr 6, heb ik nogal wat bezoeken aan Noord Brabant gebracht om de aardkundige excursiepunten, die in dit mooie nummer worden beschreven en uitgebeeld, te verkennen.




Op de omslag Jan van Mourik met leden van de NGV op 9 mei 2009 bij de Wijstgronden in Uden

Bovendien heb ik zelf, samen met Jan & Els Weertz, het artikel over de Kampina en de aangrenzende Oisterwijkse Bossen en Vennen voor deze special geschreven. Tijdens werkbezoeken maak ik dan honderden fotoos, waarvan er hooguit 10 gebruikt worden voor het gehele gebied. Dan is het wel aardig om op deze site nog eens enkele vennen wat meer in het zonnetje te zetten.

We starten hier bij het Van Esschenven. Dit ven loopt van de linkerzijde van de luchtfoto in noordoostelijke richting naar het centrum van de foto.




Links tot midden op de foto het Van Esschenven

Dit is een ansichtkaart uit 1908. De volgende foto lijkt het zelfde plekje uit te beelden in 2009. De oude kaart laat zien dat het vennetje aan het verlanden is. Vijf jaar later, in 1913, is dit ven overigens aangekocht door Natuurmonumenten.

In 1995 is het ven uitgebaggerd door de Vereniging Natuurmonumenten in een poging om de waarden van de levende natuur te vergroten.




Het Van Esschenven op een ansichtkaart uit 1908

Deze foto heb ik genomen vanaf de Van Tienhoven bank. Die staat wat hoger langs het zuidwesten van het ven. Je krijgt hiervandaan een prima indruk van de karakteristieke langgerekte vorm van dit ven.
Als je het hele decor vergelijkt met die van de bovenstaande ansichtkaart, dan krijg je wel de indruk dat dit dezelfde plek 101 jaar later is.




Waarschijnlijk dezelfde lokatie als op de bovenstaande ansichtkaart uit 1908

Hier staan we bij de doorgang vlak voor het westelijke uiteinde van het ven. Typisch een plek die verland zou zijn, maar door de schoonmaakactiviteiten kun je zelfs het witte zand op de bodem nog zien.




Wit zand op de bodem van het ven

Op deze afbeelding van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) verloopt de hoogte van blauw (laag), via groen en geel naar bruinroodachtig (hoog).

Het ven blijkt gelegen in een langgerekte uitgeblazen laagte tussen dekzandruggen, die in het Laatglaciaal (vanaf 30.000 tot 11.500 voor heden)in de laatste ijstijd (Weichselien) door westenwinden gevormd zijn. Veelal is later ook tijdens het Holoceen nog wat dekzand opnieuw verstoven, want op de dekzandruggen zie je aan het oppervlak soms wat opgestoven stuifzand zonder noemenswaard podzolprofiel.
De hoogtekaart toont op meerdere plaatsen langs het ven een smalle hogere rug. Net als bij de andere vennen (zie bijvoorbeeld het net ten zuiden van het Van Esschenven gelegen Witven) zijn aan de oostzijde van het ven, overeenkomstig de overheersende windrichting, de hoogst opgewaaide zanden (ruggen en duinen) te vinden.




Hoogtebeeld van het Van Esschenven (boven) en Witven (onder)

De opgaande begroeiing in de Oisterwijkse Bossen en Vennen maken het zomers moeilijk om een goed overzicht van het reliŽf te krijgen. Op deze plek is wel duidelijk dat langs de noordzijde een rug langs het ven ligt, zoals ook goed te zien is op de eerder afgebeelde hoogtekaart.




Zicht richting de hogere rug langs de noordzijde van het Van Eschenven

Zicht, vanaf de hogere duinen aan het zuidoostelijke einde van het ven, op het lager gelegen ven. Het zou mooi zijn om hier nog eens in de winter wat duidelijker opnamen van het relief te maken.




Zicht vanaf een hogere duin in het ZO op het Van Esschenven

Bronnen:

Afbeeldingen:
BOHO-team.
Luchtfoto en AHN kaart: Provincie Noord-Brabant


Literatuur:
Hoogendoorn, W., Weertz, J&E. 2009 Kampina & Oisterwijkse Bossen en Vennen. Grondboor & Hamer jrg 63, 2009 nr 6, p 167 tm 172
Hoogendoorn, W., Zwerfsteneneiland Maarn en andere aardkundige monumenten. KNNV Uitgeverij 2006
Lezing 11 van de Stichting Vrienden van het Zwerfsteneneiland


De Dommel dl 2; voorjaar


De volgende foto is op dezelfde plek genomen. Hier valt de nadruk sterk op de sedimentatie die is opgetreden op de oever van de rivier. Het is hoogwater geweest en op de oever is een oeverwalletje gevormd. Niemand heeft er nog gelopen en het ribbelpatroon is nog gaaf. Deze informatie uit het winterbeeld is volstrekt niet afleesbaar op de foto van 4 mei 2011. Helaas heb ik geen opnamen van de overstroming zelf.

Op deze luchtfoto staan 3 fotopunten in rood aangegeven: A, B en C. Op het zuidelijkste punt (A) zijn de bovenstaande, al behandelde afbeeldingen genomen. Een onverharde weg (Watermolenweg) gaat hier via een brug over de Dommel. De foto is op de brug in oostelijke richting kijkend (stroomopwaarts) genomen.

> Lees meer