Oisterwijkse vennen dl 1


De korte- en lange duinen


In het oosten van de provincie Utrecht bestaat de bodem voornamelijk uit zandige afzettingen. De kern vormt de enige tientallen meters hoge Utrechtse Heuvelrug. Dat is een stuwwal die in de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden, is gevormd door het uit ScandinaviŽ oprukkende landijs. Om die Heuvelrug heen is in de laatste ijstijd, 70.000 - 10.000 jaar geleden, een dik zandpakket als een deken over het toenmalige landschap neergelegd. In de Middeleeuwen werden de zandvlaktes plaatselijk weer kaal door overbeweiding met schapen. De wind kreeg weer vat op het kale, droge zand. De Lange Duinen is een restant van zo'n stuifzandgebied.

> Lees meer

Oisterwijkse vennen dl 1

21 december 2009

Voor Grondboor & Hamer, het blad van de Nederlandse Geologische Vereniging, jaargang 63 nr 6, heb ik nogal wat bezoeken aan Noord Brabant gebracht om de aardkundige excursiepunten, die in dit mooie nummer worden beschreven en uitgebeeld, te verkennen.




Op de omslag Jan van Mourik met leden van de NGV op 9 mei 2009 bij de Wijstgronden in Uden

Bovendien heb ik zelf, samen met Jan & Els Weertz, het artikel over de Kampina en de aangrenzende Oisterwijkse Bossen en Vennen voor deze special geschreven. Tijdens werkbezoeken maak ik dan honderden fotoos, waarvan er hooguit 10 gebruikt worden voor het gehele gebied. Dan is het wel aardig om op deze site nog eens enkele vennen wat meer in het zonnetje te zetten.

We starten hier bij het Van Esschenven. Dit ven loopt van de linkerzijde van de luchtfoto in noordoostelijke richting naar het centrum van de foto.




Links tot midden op de foto het Van Esschenven

Dit is een ansichtkaart uit 1908. De volgende foto lijkt het zelfde plekje uit te beelden in 2009. De oude kaart laat zien dat het vennetje aan het verlanden is. Vijf jaar later, in 1913, is dit ven overigens aangekocht door Natuurmonumenten.

In 1995 is het ven uitgebaggerd door de Vereniging Natuurmonumenten in een poging om de waarden van de levende natuur te vergroten.




Het Van Esschenven op een ansichtkaart uit 1908

Deze foto heb ik genomen vanaf de Van Tienhoven bank. Die staat wat hoger langs het zuidwesten van het ven. Je krijgt hiervandaan een prima indruk van de karakteristieke langgerekte vorm van dit ven.
Als je het hele decor vergelijkt met die van de bovenstaande ansichtkaart, dan krijg je wel de indruk dat dit dezelfde plek 101 jaar later is.




Waarschijnlijk dezelfde lokatie als op de bovenstaande ansichtkaart uit 1908

Hier staan we bij de doorgang vlak voor het westelijke uiteinde van het ven. Typisch een plek die verland zou zijn, maar door de schoonmaakactiviteiten kun je zelfs het witte zand op de bodem nog zien.




Wit zand op de bodem van het ven

Op deze afbeelding van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) verloopt de hoogte van blauw (laag), via groen en geel naar bruinroodachtig (hoog).

Het ven blijkt gelegen in een langgerekte uitgeblazen laagte tussen dekzandruggen, die in het Laatglaciaal (vanaf 30.000 tot 11.500 voor heden)in de laatste ijstijd (Weichselien) door westenwinden gevormd zijn. Veelal is later ook tijdens het Holoceen nog wat dekzand opnieuw verstoven, want op de dekzandruggen zie je aan het oppervlak soms wat opgestoven stuifzand zonder noemenswaard podzolprofiel.
De hoogtekaart toont op meerdere plaatsen langs het ven een smalle hogere rug. Net als bij de andere vennen (zie bijvoorbeeld het net ten zuiden van het Van Esschenven gelegen Witven) zijn aan de oostzijde van het ven, overeenkomstig de overheersende windrichting, de hoogst opgewaaide zanden (ruggen en duinen) te vinden.




Hoogtebeeld van het Van Esschenven (boven) en Witven (onder)

De opgaande begroeiing in de Oisterwijkse Bossen en Vennen maken het zomers moeilijk om een goed overzicht van het reliŽf te krijgen. Op deze plek is wel duidelijk dat langs de noordzijde een rug langs het ven ligt, zoals ook goed te zien is op de eerder afgebeelde hoogtekaart.




Zicht richting de hogere rug langs de noordzijde van het Van Eschenven

Zicht, vanaf de hogere duinen aan het zuidoostelijke einde van het ven, op het lager gelegen ven. Het zou mooi zijn om hier nog eens in de winter wat duidelijker opnamen van het relief te maken.




Zicht vanaf een hogere duin in het ZO op het Van Esschenven

Bronnen:

Afbeeldingen:
BOHO-team.
Luchtfoto en AHN kaart: Provincie Noord-Brabant


Literatuur:
Hoogendoorn, W., Weertz, J&E. 2009 Kampina & Oisterwijkse Bossen en Vennen. Grondboor & Hamer jrg 63, 2009 nr 6, p 167 tm 172
Hoogendoorn, W., Zwerfsteneneiland Maarn en andere aardkundige monumenten. KNNV Uitgeverij 2006
Lezing 11 van de Stichting Vrienden van het Zwerfsteneneiland


De Bol


In het zuidwesten van de provincie Utrecht zijn in de uiterwaarden van de Lek enkele prachtige aardkundige fenomenen in de vorm van rivierduinen op een voormalig eiland en een getijdekreek te herkennen. De getijdekreek is prima van af de winterdijk te zien. Bij een bezoek aan de rivierduinen moet rekening gehouden worden met de hoogte van het rivierwater in verband met de begaanbaarheid van de strekdam. Prachtig zijn op deze foto ook de copeontginningen in de Lopikerwaard te zien, maar daar gaat het ons nu niet om.

Wanneer we nog even in de lucht blijven en verder naar het westen kijken dan zien we binnendijks hoe dicht de boerderijen van Willige Langerak hier tegen de winterdijk gelegen zijn. Aan de rivierzijde van de winterdijk, de buitendijkse zijde, liggen allemaal kleiputten. Die getuigen nog van het regelmatige dijkonderhoud dat met de klei uit deze putjes gepleegd is. In de verte lijkt al weer een eiland zichtbaar.

> Lees meer