Groeve De Putberg


Plantage Willem III


Tussen Amerongen en Rhenen vormt de Utrechtse Heuvelrug de noordelijke begrenzing van de rivier de Rijn. De laaggelegen uiterwaarden grenzen via een enkele meters hoge steilrand aan de zandgronden. Op bovenstaande foto is van linksonder naar rechtsboven de overgang tussen verschillende landschapstypen herkenbaar. Langs de rijn liggen de uiterwaarden met kleiputten en een steenfabriek. Na de steilrand volgt eerst de weg met aangrenzende bebouwing en vervolgens een niet beboste zone. Deze bestaat uit smeltwaterafzettingen van het landijs. Vervolgens klimmen we verder tegen de zwaarbeboste stuwwal op, om uiteindelijk weer af te dalen naar de Gelderse Vallei, waarin op de achtergrond Veenendaal zichtbaar is.

> Lees meer

Groeve De Putberg

27 april 2012

Een week Limburg met elke dag tripjes levert weer een schat aan afbeeldingen en informatie op. Leuke stenen voor het onderdeel gesteententuinen en diverse geologische monumenten voor het onderdeel aardkundige monumenten.

In de omgeving van Ubachsberg is op aardkundig gebied veel te zien. Diverse lopen van de Maas hebben het landschap op een boeiende manier gemodelleerd. Dit keer echter lag voor mij de aandacht meer op de geologie in plaats van de geomorfologie. In de gids Bodemschatten van Zuid-Limburg van Werner Felder en Peter Bosch staat bij een van de wandelingen de Putberg genoemd en beschreven. We lopen de route van de gele en blauwe bolletjes op de onderstaande kaart en wel het gedeelte langs de bosrand.




Kaart van de omgeving van de Putberg

In beeld is de Daelsweg die links in de richting van Ubachsberg gaat. Kijkend naar de overkant zien we in de dalwand iets dat moeilijk herkenbaar is.




Dalwand aan de overzijde van de Daelsweg

Met de telelens blijkt dat het een dubbele kalkoven is. Al die kalkovens in deze streek zijn al jaren buiten gebruik en hebben veelal een nieuwe functie gekregen als opslagplaats voor allerlei materiaal.




Tweede gebruik van kalkovens

De groeve Putberg is eenvoudig te vinden langs het pad. Dat er iets bijzonders te zien is voor de wandelaar wordt nog eens benadrukt door een informatiepaneel.




De groeve Putberg

Op het informatiepaneel wordt in tekst en beeld de situatie in de groeve toegelicht. De tekst op het paneel luidt als volgt: Geologisch monument Groeve Putberg

In de Romeinse tijd werd de harde Kunrader kalksteen veelal als bouwsteen gebruikt. Het afval dat ontstond bij het bekappen van de harde bouwstenen werd in zogenoemde schachtovens gebrand en verwerkt tot metsel- en pleisterkalk. De zachte lagen werden gebruikt voor het bemesten (mergelen) van akkers en weilanden. Enkele kalksteengroeven in deze omgeving zijn tot 1965 in gebruik geweest. In de dorpen rond deze groeven zien we veel huizen en boerderijen die uit deze Kunrader kalksteen gebouwd zijn.





Het informatiepaneel

Vervolg informatiepaneel:
In het Boven-Krijt (80 tot 65 miljoen jaar geleden) was heel Zuid-Limburg overstroomd door een Krijtzee. In deze tropische zee leefden veel planten en dieren die nu uitgestorven zijn. De hier ontsloten Maastrichtse Kalksteen is bijna geheel opgebouwd uit skeletten van kleine planten en dieren die het plankton vormden. Het plankton diende als voedsel voor een groot aantal diersoorten waaronder schelpdieren, kreeften, sponsen, koralen en vele soorten vissen. Ook reuzenschildpadden en de meer dan 10 meter lange Mosasaurus leefden in deze zee.


In de tekening is ook te zien dat aan de onderzijde en bovenzijde erosiemateriaal staat aangegeven.




De groevewand

In de onderstaande afbeelding is goed te zien dat boven de helling met erosiemateriaal harde kalkbanken zichtbaar zijn. Daarboven zijn eventuele harde banken moeilijk of niet herkenbaar.




Harde kalkbalken onderin de groeve

Detail van de groevewand.




Detail van de groevewand

Hier een gerestaureerde dubbele kalkoven. Voor het gebruik daarvan zie de hierboven geciteerde tekst van het informatiepaneel.




Gerestaureerde kalkovens

Bronnen:
Afbeeldingen:
BOHOteam
Literatuur: Felder, W., 2003. Bodemschatten van Zuid-Limburg. Uitgave: VVV Zuid-Limburg, Natuurhistorisch Museum Maastricht en stichting IKL.


De Grebbeberg


In 1995, het Europees Natuurbeschermingsjaar, werden veel projecten op het gebied van natuur en landschap uitgevoerd. Een heel bijzonder initiatief werd genomen door de provincie Utrecht. Zij stelde de niet-levende natuur centraal met haar idee om een landelijk netwerk te ontwikkelen van Aardkundige Monumenten. Uiteraard werd daarbij begonnen in de provincie Utrecht. Als eerste aardkundig monument werd door gedeputeerde Staten de zuidflank van de Grebbeberg benoemd.

De Grebbeberg is de zuidelijke punt van een tientallen meters hoge stuwwalrug, die in een boog van Amersfoort naar Rhenen loopt.. Deze stuwwal is zon 150.000 jaar geleden gevormd door honderden meters dik landijs dat langzaam van ScandinaviŽ naar Nederland "stroomde". Ooit liep de stuwwal nog verder naar het zuiden om vervolgens weer naar het noorden om te buigen en aan te sluiten op de stuwwal van Ede - Wageningen.

Door het woeste water van de Rijn werd de zuidelijke punt van de stuwwalboog langzamerhand weggeslagen en naar zee getransporteerd. Wat overbleef was een zeer steile helling voor Nederlandse begrippen. We denken immers vaak dat Nederland zo plat is als een pannenkoek. Via een bielzen trap kunnen we de steile helling beklimmen en bij goed weer boven van een prachtig uitzicht over het rivierengebied genieten.

> Lees meer