Gaasterland deel 2


De Bol


In het zuidwesten van de provincie Utrecht zijn in de uiterwaarden van de Lek enkele prachtige aardkundige fenomenen in de vorm van rivierduinen op een voormalig eiland en een getijdekreek te herkennen. De getijdekreek is prima van af de winterdijk te zien. Bij een bezoek aan de rivierduinen moet rekening gehouden worden met de hoogte van het rivierwater in verband met de begaanbaarheid van de strekdam. Prachtig zijn op deze foto ook de copeontginningen in de Lopikerwaard te zien, maar daar gaat het ons nu niet om.

> Lees meer

Gaasterland deel 2

1 november 2010

Een dagje Gaasterland vraagt om een nieuwe pagina bij dit onderdeel van de website over Aardkundige Monumenten. In het onderstaande geen discussie over soorten keileem etc, maar wat meer aandacht voor geomorfologie en landschap. In dit tweede deel staat de omgeving van het Rode Klif centraal.

Hier sta ik te poseren op het monument bij de Rode Klif.




De schrijver bij het monument op de Rode Klif

Op het topografische kaartje heb ik in de ondergrond wat informatie uit de Geomorfologische Kaart verwerkt.
Bij het Rode Klif, Skarl en Warns is grondmorene opgestuwd tot hogere en lagere heuvels. Het landijs is later ook nog over de heuvels gegaan waardoor die vervormd, gedrumliniseerd, zijn. Rond de heuvels ligt een verspoelde dekzandvlakte en op enige afstand vinden we lage vlakten opgebouwd uit getijdeafzettingen.




Fotopuntenkaart met bewerkte ondergrond

Bij punt 1 kijken we in noordelijke richting naar het klif. Het is een gemonteerd panorama en slechts bedoeld om de globale overgang van het water via de klif naar de lager gelegen vlakte te laten zien. Dat was niet mogelijk in 1 foto.




Zicht vanuit het zuiden bij punt 1

Hier staan we bovenop het klif. Het is duidelijk dat we aanzienlijk hoger staan, ongeveer 10 meter, als het waterpeil in het IJsselmeer.




Zicht vanaf het klif over het IJsselmeer

Bovenop de klif is een vrijheidsmonument gebouwd met opvallend veel zwerfstenen. Op de achtergond zien we in de verte de hoger gelegen gronden bij Warns (zie verderop).




Zwerfstenenmonument

Op een informatiepaneel wordt van alles in diverse talen uitgelegd.

Zo staat er bijvoorbeeld op vermeld dat het Rode Klif 10 meter boven NAP ligt en bestaat uit roodachtige leem. Van het oorspronkelijke klif is nog maar een deel over. Vroeger was de zuidzijde onbegroeid en deze rees als een rood klif op uit de Zuiderzee.

Ook staat er een en ander vermeld over historische veldslagen en de vrijheidsdrang van de Friezen. Daarnaast valt op het oude kaartje op, dat er een groot meer ligt (Sudermar), maar dat de gestuwde heuvels bij Skarl en Warns droog liggen.




Informatiepaneel

Bij punt 2 (zie kaartje boven) kijken we hier terug naar het zuiden. Vanuit de vlakte links duikt naar rechts de gestuwde grondmoreneheuvel, het Rode Klif, op.




Zicht op het Rode Klif vanuit het noorden

Hier kijken we vanuit punt 3 richting Warns. We zien het als een soort wegdorp dwars op onze kijkrichting liggen. Ook dit is weer een panorama samengesteld uit een serie afbeeldingen. Als je nog eens kijkt naar het eerder getoonde kaartje dan zie je alle bebouwing bovenop de langgerekte gestuwde grondmorenerug ligt. Men had geen behoefte aan natte voeten.




Zicht op Warns vanuit punt 3

En hier nog een detail van het bovenstaande panorama, waarbij de hogere ligging van de bebouwing duidelijk wordt.

Tegenwoordig is de men niet echt meer afhankelijk van de natuurlijke gesteldheid voor het ruimtegebruik. Het valt dan ook te hopen dat men het huidige landschap, waarin de aardkundige achtergrond nog zo goed af te lezen is, zal sparen. Een benoeming tot aardkundige monument van enkele gestuwde grondmoreneheuvels beveel ik dan ook van harte aan.





Niënhof en Oostbroek


Rivieren stromen uit gebergten naar zee. Het rivierwater transporteert daarbij grind, zand en klei. Als het water snel stroomt rollen stenen en grind over de rivierbedding. Als het water langzamer gaat stromen stopt het transport van deze grote en zware last, maar zand en klei wordt nog wel meegevoerd. Van de bergen naar de zee zie je dan ook de gemiddelde korrelgrootte afnemen. Een zelfde mechanisme treedt op bij overstromingen. Loodrecht op de rivier zien we in de bedding grind liggen en direct naast de normale bedding wordt een oever van zandig materiaal gevormd. Veel verder van de rivier, waar het water bijna stil komt te staan bezinken pas de fijnste deeltjes die in het water zweven, de kleideeltjes. Op de foto die langs de Lek genomen is, komt de zandige en hoger gelegen oeverwal duidelijk tot uiting.

Ten zuidoosten van de stad Utrecht ligt het Kromme Rijngebied. Dat is een rivierkleigebied waarvan de afzettingen uitwiggen over de dekzandondergrond op de flank van de stuwwal. De naam Kromme Rijngebied doet vermoeden dat dit gebied bestaat uit afzettingen van het riviertje de Kromme Rijn. De Kromme Rijn was omstreeks het begin van de jaartelling weliswaar een machtige Rijntak, maar dat is toch teveel eer. De afzettingen ten zuiden van de Kromme Rijn zijn voor het merendeel afgezet door eerdere Rijnsystemen, namelijk het Houtense en het Werkhovense systeem. Het pittoreske riviertje dat de huidige Kromme Rijn nu is, vormt dus slechts een mager restant van een eertijds machtige indrukwekkende loop van de Rijn.

> Lees meer