Tijdelijk: kruiend ijs


Peelrandbreuk


De onderstaande geologische kaart geeft met een oranje kleur een duidelijk begrensde, van zuidoost naar noordwest lopende, zone aan. Dit is de Roerdalslenk die in de laatste honderdduizend jaar is opgevuld met beekafzettingen en dekzanden. Zowel in het westen als in het oosten komen deze afzettingen slechts plaatselijk en veel minder dik voor. De Peelrandbreuk vormt hier de opmerkelijk rechte grens tussen de Roerdalslenk en de Peelhorst.
Onderzoek heeft uitgewezen dat de daling van de slenk niet schoksgewijs plaatsvindt, bijvoorbeeld bij aardbevingen (Uden, 1932; Roermond, 1992). De daling vindt namelijk heel geleidelijk plaats met een snelheid van circa een centimeter per eeuw. Dat lijkt te verwaarlozen, maar we moeten niet vergeten dat we met geologie te maken hebben en niet met leeftijden van mensen. Als gedurende het kwartair een daling van een cm per eeuw plaatsvindt, dan resulteert dat uiteindelijk in een hoogteverschil van meer dan 200 meter. Zoals gezegd heeft extra sedimentatie door rivieren, beken en de wind de daling nagenoeg bijgehouden en heeft de argeloze passant hier niet in de gaten wat voor bijzondere geologische processen hier gespeeld hebben. Hooguit zal hij zich verbazen over het roestige water dat hier voorkomt.

> Lees meer

Tijdelijk: kruiend ijs

16 februari 2012

Veel aardkundige monumenten zijn zodanig gekozen dat ze (hopelijk) een permanent karakter hebben. Mede afhankelijk van de grootte kan er natuurlijk wel eens aantasting van de waarden plaatsvinden. Van sommige aardkundige fenomenen weet je van tevoren dat ze maar een tijdelijk karakter hebben. Een voorbeeld daarvan is kruiend ijs. Het is echter wel een prachtig fenomeen dat zeer de moeite waard is om naar te kijken. Vandaar het volgende verslag.

Hier sta ik op de parkeerplaats bij de Oostvaardersdijk. Je ziet een dijk die versterkt is met basalt. Daarvoor zijn aan de waterkant flinke blokken natuursteen gestort.




Het startpunt bij de Oostvaardersdijk

Erg spectaculair is het hier nog niet, maar je kunt goed zien dat de ijsschotsen al wat schuingesteld en omhoog geduwd zijn.




Schuine ijsschotsen

Een volgende stop is ter hoogte van de parkeerplaats bij de Oostvaardersplassen. Hier ziet het er veel imponerender uit. Een grote berg ijsschotsen kruit over de natuursteen heen.




Kruiend ijs

Als je deze berg met grote en kleine ijsschotsen, die hier uit de Markerwaard op het land is gekomen, ziet dan raak je wel onder de indruk.




Grote en kleine ijsschotsen

Het is goed te zien dat achter de ijsschotsbergen nog een tamelijk gesloten ijsdek ligt. Op de achtergrond is een deel van een konvooi schepen te zien dat voorgegaan wordt door een ijsbreker. De mate van invloed van de ijsbrekers op de aanwezigheid en de hoogte van het kruiend ijs is mij onbekend.




Schepen in konvooi op de achtergrond

Wat verder oostwaarts, bij Lelystad, liggen enkele basaltdammen in het Markermeer. Zij vormen een soort haven. Hier is goed te zien dat het ijs op meerdere plaatsen over de dijk heen is geschoven.




Kruiend ijs gaat over de dam heen

Hier een teleopname van een gedeelte van de vorige foto.




Teleopname

De dooiaanval is gepaard gegaan met westenwinden. Een reden temeer om nog maar eens over de Houtribdijk (N302), van Lelystad naar Enkhuizen te rijden. Deze dijk vormt de oostgrens van de Markerwaard. Op sommige plekken is het zeer indrukwekkend wat er met de westenwinden tegen de dijk aan is gekruid.

Parkeerplaatsen zijn hier maar zeer spaarzaam aanwezig, dus het is voor de diverse kruiend ijs recreanten wel oppassen geblazen.




Kruiend ijs aan de westzijde van de Markerwaard

Eenmaal veilig over de vangrail heen is het prachtig. De hoogste bergen zijn ca 4 meter hoog. Het valt overigens niet mee om de ijsschotsbergen goed op de foto te krijgen. Het zicht is al een stuk slechter geworden en het ijs valt, zonder fotoshoppen, wel zeer blauw uit.




Prachtige ijsschotsbergen

Ook zijn de afzonderlijke ijsschotsen in een dergelijke berg moeilijk scherp te krijgen.




IJsschotsberg aan de westzijde van de Markerwaard

Er is altijd wel een vriendelijke mederecreant te vinden die jou wel op de foto wil zetten. De ijsschotsen zijn na de diverse dooidagen nog wel een stuk dikker als ik dacht.




Even poseren

Al je 1 schots pakt is hij niet blauw. Prachtige ijsnaalden zijn zichtbaar.




Een schots

Nog een laatste blik op dit prachtige, tijdelijke, aardkundige monument. Als je deze bergen gezien hebt kun je je voorstellen, dat in het verleden nogal eens overstromingen in rivieren veroorzaakt zijn door dergelijke ijsdammen.

Zie ook waarnemingen van 28 januari 2013: http://www.aardkundigewaarden.nl/zwerfsteneneiland/detailpagina.php?tuin_ID=498




Een laatste blik


Eemland


Met behulp van de Fysisch geografische eenheden kaart kunnen we het ontstaan van Eemland en haar omgeving beter begrijpen. Eemland maakt deel uit van het glaciale bekken dat in de voorlaatste ijstijd (Saalien 150.000 jaar gleden) is uitgeschuurd door gletsjertongen van het landijs. Die stuwden aan weerszijden van het bekken stuwwallen op. De afzettingen die daarna in de tussenijstijd, het Eemien, gevormd zijn, staan niet op het kaartje omdat ze niet meer aan het oppervlak liggen. In de laatst ijstijd (Weichselien) is een dik pakket zand als een deken over het bestaande landschap neergelegd. Langs de stuwwallen staan de gordeldekzanden en wat verder weg ook dekzandvlaktes aangegeven. Plaatselijk komen ook dekzandruggen voor. In de laatste 10.000 jaar, gedurende het Holoceen, vindt er in Eemland op grote schaal veengroei plaats. Tussen de veeneilanden door worstelt zich de Eem een weg naar het noorden. Langs de Eem zijn vanuit de voormalige Zuiderzee jonge zeekleigonden afgezet. Bij het doorbreken van de dijken van de Zuiderzee zijn tijdens overstromingen herhaaldelijk kleilaagjes op het veen afgezet. De gevolgen van de overstromingen zijn op het kaartje als overslaggronden herkenbaar.

Zo ziet het gebied er vanuit de lucht uit. De ronde plasjes heten waaien of wielen en zijn ontstaan als kolkgaten tijdens de dijkdoorbraken. De dijken zijn later weer om de kolkgaten heen gelegd. Daarom heeft de dijk een zeer bochtig verloop gekregen.

> Lees meer